កន្លែងទេសចរណ៍ទាំង១០

ព្រះបរមរាជវាំង

ព្រះបរមរាជវាំងរាជធានីភ្នំពេញត្រូវបានសាងសង់ក្នុងឆ្នាំ១៨៦៦ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទនរោត្តមទី១។ ព្រះបរមរាជវាំងរាជធានីភ្នំពេញ ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាព្រះបរមរាជវាំង ទន្លេមុខបួន ។ ព្រះបរមរាជវាំងត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយមានការសម្របសម្រួលពីប្រទេសបារាំង ដូច្នេះវាមានរចនាបទបែបបារាំងតិចតួចនៅក្នុងរចនាបថសំណង់បុរាណខ្មែរ។ ព្រះបរមរាជវាំងនៃរាជធានីភ្នំពេញមាទីធ្លាធំ​ទូលំទូលាយដែល រួមមានប្រាសាទទេវាវិនិច្ឆ័យកសម្រាប់ព្រះរាជពិធីឡើងសោយរាជ្យ ព្រះរាជពិធីផ្សេងៗ ។ “ព្រះវិហារព្រះកែវមរកត” ជាវិហារនៃពុទ្ធសាសនា សម្រាប់ព្រះបរមរាជវាំង​និងព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជាផងដែរ។

សារមន្ទីរជាតិកម្ពុជា

“សារមន្ទីជាតិកម្ពុជា” ក្រាលដោយឥដ្ឋក្រហមដែលពោរពេញដោយឬទ្ធីអំណាចសម័យអង្គរ មានទីតាំងនៅជាប់ព្រះបរមរាជវាំង។ បន្ថែមពីលើស្ថាបត្យកម្មដែលឥតខ្ចោះនេះ វិធីនៃការបង្ហាញសម្បិត្តិវប្បធម៌គឺមានភាពខុសប្លែកពីសារមន្ទីរសិល្បៈផ្សេងទៀតដូចជា សម្បិត្តវប្បធម៌ប្រវត្តិសាស្ត្ររាប់រយ ឬរាប់ពាន់ឆ្នាំ ដែលត្រូវបានបង្ហាញដោយផ្ទាល់នៅចំពោះមុខអ្នកតែម្តង មិនមានការគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាព ឬ មិនដាក់នៅក្នុងទូរកញ្ចក់នោះទេ។ អ្នកអាចឈរនៅជិតៗនោះតែមិនអាចប៉ះវត្ថុទាំងអស់នោះបានទេ ប៉ុន្តែក៏នៅជិតល្មមដែលនឹងហិតក្លិនពីវត្ថុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងអស់នោះ។ វត្ថុតាំងសារមន្ទីរភាគច្រើនរួមមានចម្លាក់ថ្មរាជវង្សអង្គរ លង្ហិន និងសម្ភារៈប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃពីឈើ។

វិមានឯករាជ្យ

វិមានឯករាជ្យត្រូវបានសាងសង់ឡើងដើម្បីរំលឹកដល់ប្រទេសកម្ពុជាទទួលបានឯករាជ្យពីអាណានិគមនិយមបារាំង នៅថ្ងៃទី៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៣។ វិមានឯករាជ្យត្រូវបានសាងសង់រួចរាល់នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៥៨ ដែលមានកម្ពស់៣៧ម៉ែត្រ និង៧ជាន់។ សសរបង្គោលទាំងបួនត្រូវបានឆ្លាក់ដោយនាគដែលមានក្បាលប្រាំពីរ តំណាងឲ្យការការពារ។ ស្ថាបត្យកម្មដែលមានទាំងសោភ័ណភាព និងសារៈសំខាន់ផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅថ្ងៃបុណ្យឯករាជ្យជាតិ ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ ឬព្រះរាជតំណាងរបស់ព្រះមហាក្សត្រ នឹងប្រារព្ធពិធីយ៉ាងអធិកអធមនៅទីនេះ។ រួមជាមួយគ្នានេះក៏មានប្រមុខរដ្ឋបរទេសតែងតែមកទីនេះដើម្បីគោពនិងដាក់កម្រងផ្កាផងដែរ ។

វត្តឧណ្ណាលោម

វត្តឧណ្ណាលោម គឺជាវត្តធំជាងគេ ចំណាស់ជាគេ និងសំខាន់បំផុតក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ។ វត្តឧណ្ណាលោមត្រូវបានសាងសង់នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៤៣ និងរួមបញ្ចូលសំណង់ស្ថាបត្យកម្មចំនួន ៤៤ទៀត។ ក្នុងនោះមានព្រះសង្ឃចំនួនជាង ៥០០ អង្គគង់នៅក្នុងវត្ត។ នារបបខ្មែរក្រហម ព្រះចៅអធិការ និងព្រះសង្ឃភាគច្រើននៅក្នុងវត្តត្រូវបានគេសម្លាប់។ វត្តនេះក៏ត្រូវបានគេចូលលួច និងបំផ្លេចបំផ្លាញផងដែរ។ ហើយវត្តនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ ។

វត្តភ្នំ

វត្តភ្នំ ជាទីបញ្ជាការនៃរាជធានីភ្នំពេញ និងជាកន្លែងកំណើតនៃទីក្រុងភ្នំពេញ។ ក្នុងកាលកន្លងទៅហើយ (គ. ស ១៣៧២) មានដូនចាស់ម្នាក់ឈ្មោះ “ពេញ” ជាអ្នកមានភោគសម្បត្តិបរិបូរណ៏ មានលំនៅក្បែរច្រាំងទន្លេបួនមុខ។ ថ្ងៃមួយទីនោះ មានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងទឹកទន្លេជន់លិចរហាចរហឹម ដូនពេញបានចុះទៅកំពង់ទឹក ស្រាប់តែឃើញ ដើមគគីរមួយធំអណ្តែតមកក្បែរច្រាំង ដូនពេញឃើញដូច្នេះ ក៏ប្រញាប់ទៅអំពាវនាវហៅអ្នកជិតខាង ឲ្យមកជួយទាញយកដើមគគីរនោះពួរទៅចង ហើយអូសរំកិលបន្តិចម្តងៗទាល់តែមកដល់មាត់ច្រាំង។ ពេលនោះដូនពេញយកកំណាត់ឈើទៅ កោសកៀរសំអាតភក់ចេញ គាត់់ក៏បានឃើញមានព្រះពុទ្ធរូបក្នុងប្រហោងឈើគគីរ។ ដូនពេញ និង អ្នកជិតខាងក៏នាំសង់ខ្ទមមួយតូចតម្កល់ ជាបណ្ដោះអាសន្ន។ ក្រោយមក មនុស្សម្នាបានសង់ប្រាសាទនៅទីនោះ ដោយសារមានអ្នកមានជំនឿ និងមានអ្នកធ្វើធម្មយាត្រាពេញអាស្រម។ ទីនោះបានអភិវឌ្ឍបន្តិចម្តងៗទៅជាទីក្រុងដ៏រីកចម្រើនមួយ ហើយត្រូវបានដាក់ឈ្មោះថា «ភ្នំដូនពេញ» ដែលមានន័យថា «ភ្នំលោកជំទាវ»។ ជនជាតិចិនក្នុងស្រុកបកប្រែថា “ភ្នំពេញ” វត្តភ្នំមានកំពស់ប្រហែលមួយរយម៉ែត្រ ដែលមានរូបសំណាកលោកជំទាវពេញនៅលើកំពូលភ្នំ។ វាជានិមិត្តរូបតំណាងរាជធានីភ្នំពេញ ហើយវាក៏ជាកន្លែងសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋសម្រាកលំហែកាយផងដែរ។ នៅលើកំពូលភ្នំមានវត្តមួយ ដែលមានចេតិយកម្ពស់ប្រហែល ៣០ ម៉ែត្រ។ ប្រសិនបើអ្នកឈរនៅលើកំពូល អ្នកអាចមើលឃើញទិដ្ឋភាព និងទេសភាពទូទៅនៃទីក្រុងភ្នំពេញ។

សារមន្ទីរឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង

សារមន្ទីរឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែងមានទីតាំងនៅខាងត្បូងទីក្រុងភ្នំពេញ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា “សារមន្ទីរឧក្រិដ្ឋកម្ម ប៉ុល ពត”។ វា​ជា​ជំរំ​ប្រមូលផ្តុំ​នៅ​ភ្នំពេញ​ក្នុង​សម័យ​ខ្មែរក្រហម​។ ដើមឡើយទីនេះជាវិទ្យាល័យ ហើយត្រូវបានគេប្រើជាមន្ទីរប្រមូលផ្តុំសម្រាប់អ្នកទោសកំឡុងសម័យខ្មែរក្រហម។ បញ្ញវន្ត ជនស៊ីវិល ស្ត្រី និងកុមារជាង ១៧,០០០ នាក់ត្រូវបានចាប់ដាក់គុកនៅទីនេះ ហើយមនុស្សរាប់មិនអស់ត្រូវបានធ្វើទារុណកម្មរហូតដល់ស្លាប់ជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ រហូតដល់របប ហ៊ុន សែន វាយលុកទីក្រុងភ្នំពេញក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៩ បានរកឃើញសាកសពសល់តែ ១៤ នាក់ និង ៧ នាក់ប៉ុណ្ណោះនៅរស់នៅក្នុងមន្ទីរនេះ។ ឧបករណ៍ទារុណកម្ម និងខ្លឹមសារដែលដាក់តាំងនៅក្នុងពន្ធនាគារគឺគួរឲ្យខ្លាច។ លើសពីនេះ ភាពយន្តឯកសារត្រូវបានចាក់ផ្សាយជារៀងរាល់ថ្ងៃនៅម៉ោង ១០ និង ម៉ោង៣ រសៀល។

សារមន្ទីរប្រល័យពូជសាសន៍ជើងឯក

សារមន្ទីរប្រល័យពូជសាសន៍ជើងឯក ដើមឡើយជាសួនផ្កា និងជាទីបញ្ចុះសពចិន ដែលស្ថិតនៅចម្ងាយ ១៥គីឡូម៉ែត្រ ភាគអាគ្នេយ៍នៃរាជធានីភ្នំពេញ។ បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃរបបខ្មែរក្រហម ផ្នូរមួយចំនួនធំប្រហែល៨០០០ ត្រូវបានគេរកឃើញនៅទីនេះ។ ជើងឯកជាសមរភូមិពិឃាតដ៏ល្បីល្បាញបំផុតនៅប្រទេសកម្ពុជាដែលមានច្រើនជាង៣០០វាលពិឃាត ។ ចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៥ និង១៩៧៩ មនុស្សប្រហែល១៧០០០នាក់ត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនេះ។ ឥឡូវនេះវាជាសាលរំឭកវិញ្ញាណក្ខន្ធ ឬមជ្ឈមណ្ឌលប្រល័យពូជសាសន៍ ដែលសម្គាល់ដោយវត្តមួយដែលមានតម្កល់លលាដ៍ក្បាលមនុស្សស្លាប់ជាង៥០០០នាក់។
ការធ្វើទារុណកម្មជាច្រើន និងអដ្ឋិធាតុនៃអ្នកស្លាប់ក្នុងរបបខ្មែរក្រហម ត្រូវបានបង្ហាញនៅទីនេះ ដែលគួរឱ្យរន្ធត់ ប៉ុន្តែប្រសិនបើអ្នកចង់ប្រឈមមុខនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សោកសៅនៃឈាម និងទឹកភ្នែករបស់ប្រទេសកម្ពុជា នេះគឺជាកន្លែងដែលមិនគួររំលង។

ទន្លេចតុមុខ

“ទន្លេចតុមុខ” គឺជាចំណុចប្រសព្វនៃទន្លេមេគង្គ ទន្លេសាប បឹងទន្លេសាប និងទន្លេបាសាក់។ ទន្លេទាំងបួននេះចូលទៅជាផ្ទៃទឹកដ៏ធំមួយនៅទីនេះ ហើយលាតចេញដូចជាដៃធំទាំងបួន។ ទីក្រុងភ្នំពេញស្ថិតនៅខាងលិចឆកទន្លេ។ ទន្លេចតុមុខចិញ្ចឹមបីបាច់ថែរក្សាទីក្រុងដូចជាម្តាយដ៏អស្ចារ្យ។ តំបន់ទីក្រុងភ្នំពេញមានរាងចតុកោណនិងលាតសន្ធឹងខាងជើងនិងខាងត្បូងតាមបណ្តោយ“ទន្លេចតុមុខ” ។ វាមានទេសភាពស្រស់ស្អាត និងគួរជាទីគយគន់។
នៅពេលល្ងាច វាជាជម្រើសដ៏ល្អក្នុងការជិះទូកទៅទស្សនាទន្លេចតុមុខ ។ ភ្ញៀវទេសចរណ៍អាចរីករាយនឹងជីវិតរបស់ប្រជាជនដែលរស់នៅតាមដងទន្លេទាំងសងខាង រីករាយនឹងថ្ងៃលិច ព្រះអាទិត្យរះនៅលើដំបូលវាំងដែលមានពណ៌មាស។ ភ្លើងនៅតាមដងទន្លេទាំងសងខាងធ្វើឱ្យទីក្រុងមានសភាពស្ងប់ស្ងាត់ និងសន្តិភាព។

ភ្នំឧដុង្គ

ភ្នំឧដុង្គ មានចម្ងាយប្រហែល ៣៥គីឡូម៉ែត្រ ភាគពាយព្យនៃរាជធានីភ្នំពេញ។ ពាក្យឧដុង្គមកពីសំស្រ្កឹតមានន័យថា «ឧត្តម»។ ឧដុង្គ ជារាជធានីរបស់ប្រទេសកម្ពុជាអំឡុងឆ្នាំ១៦១៨ ដល់១៨៦៦ បន្ទាប់ព្រះបាទនរោត្តម បានផ្លាស់រាជធានីមកភ្នំពេញ។ នៅឆ្នាំ១៩៧៧ ទីក្រុងបុរាណឧដុង្គត្រូវបានបំផ្លាញដោយរបបខ្មែរក្រហម។ នៅឆ្នាំ១៩៩២ អង្គការយូណេស្កូបានដាក់បញ្ចូលទីក្រុងបុរាណឧដុង្គទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោក។
ប្រាសាទឧដុង្គត្រូវបានសាងសង់នៅលើភ្នំ ហើយលាតសន្ធឹងពីទិសអាគ្នេយ៍ទៅទិសឦសានដោយមានចេតិយដ៏ឧឡារិកមួយនៅចំកណ្តាល។ នៅទីនេះអ្នកអាចទស្សនាប្រាសាទបុរាណ និងចំណាយពេលដ៏មានសន្តិភាព។

ផ្សារធំថ្មី

ផ្សារថ្មីមានទីតាំងស្ថិតនៅកណ្តាលរាជធានីភ្នំពេញនៃប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានប្រវត្តិយូរលង់ណាស់មកហើយ។ វាគឺជាកន្លែងដ៏ល្បីល្បាញបំផុតមួយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ក៏ដូចជាទីតាំងសំខាន់ និងជានិមិត្តរូបនៃរាជធានីភ្នំពេញផងដែរ។ ផ្សារថ្មីត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុងអំឡុងសម័យអាណានិគមបារាំងក្នុងឆ្នាំ១៩៣៧។ ផ្នែកតួកណ្តាលនៃអាគារផ្សារ បានបែកចែកចេញជា ផ្នែកធំៗចំនួនបួនទៀតដែលលាតសន្ធឹងទៅទិសខាងកើត ខាងលិច ខាងត្បូង និងខាងជើងរៀងៗខ្លួន។ រួមជាមួយរចនាបទស្ថាបត្យកម្មអាណានិគមបារាំង ដែលមានពណ៌លឿង និងស។ ការរួមបញ្ជូលគ្នាចេញជារូបរាងគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ ក្លាយទៅជាស្ថាបត្យកម្មដែលមានលក្ខណៈពិសេសមួយក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ។ តួកណ្តាលនៃផ្សារ មិនមានសសរបង្គោលទេ ចំណែកផ្នែកធំៗចំនួនបួន លាតសន្ធឹងទៅទិសទាំងបួនទៀតក៏មានមិនមានសសរបង្គោលផងដែរ។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៤០ ផ្សារថ្មីត្រូវបានចាត់ទុកជាស្ថាបត្យកម្មអស្ចារ្យ។ មនុស្សឲ្យតម្លៃលើការរចនា និងស្ថាបត្យកម្មកាលដែលមានតាំងពី៧៦ឆ្នាំមុនគឺនៅតែអស្ចារ្យ ។ ផ្សារថ្មីត្រូវបានគេនិយាយថាអគារបានរចនាទ្បើងដោយជនជាតិអ៊ីតាលី និងសាងសង់ដោយជនជាតិបារាំង ហើយត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងបញ្ជី កំពូលទាំងដប់នៃ “បច្ចេកវិទ្យាសំណង់ពិភពលោក” នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦០។